نگاه غيرهوشمند آفت حمل و نقل هوشمند- مصاحبه مجله صنعت حمل ونقل با مديرعامل

مصاحبه مجله صنعت و نقل با مدير عامل محترم شرکت

دکتر امير احمد سپهري يک مخترع است. یک ثبت اختراع در سطح جهانی، دو ثبت اختراع در آمریکا و چندین ثبت اختراع در ایران دارد. او طراح و سازنده دوربین سرعتسنج راداری نسل سوم در ایران است که به تولید انبوه رسیده و فناوری آن در آمریکا و ایران پتنت شده است. در عین حال که در کارنامه حرفه ای او ثبت اختراعات جالبی نیز مشاهده می شود از جمله سامانه ای که می‌تواند نارسایی‌های قلبی کودکان را در سنین پایین تشخیص دهد. او همچنین در زمان جنگ تحمیلی سامانه آنالایزر راداریاب و سمیلاتور عمق‌یاب را برای نیروی دریایی ساخته که به تولید انبوه رسیده است و در نیروی دریایی همچنین بهره برداری می‌شود.
در یک روز بارانی به همراه عکاس نشریه به دفتر دکتر سپهری یعنی گروه صنعتی هوشمند آسیا در پارک فناوری پردیس در رودهن رفتیم. او به گرمی ما را پذیرا شد. ساختمانی که کارهای پژوهشی و ایده پردازی‌ها در آن جا سامان می‌گیرد نیز به طور هوشمند ساخته شده است. دکتر سپهری که عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر است، در گفت و گو با ماهنامه به آفت‌های نگاه غیرهوشمند به فناوری‌های حمل و نقل هوشمند اشاره دارد. به گفته او در سال‌های گذشته با صرف مبالغ هنگفت، تعداد قابل توجهي انواع سرعت‌سنج ناكارآمد و بعضاً بدون رعايت شرايط زيست‌محيطي خريداري و در جاده‌های کشور استفاده شده‌اند که هم‌اکنون مترسک‌هایی هستند که از کارایی بازمانده‌اند! در این گفت و گو به ضرورت‌های به کارگیری فناوری‌های صحیح حمل و نقل هوشمند تاکید شده است که می‌تواند به میزان قابل توجهی از حجم تلفات جاده ای بکاهد.

دکتر سپهری تنها افسر سازمانی بازمانده ناوچه پيکان است که در جنگ تحميلي هدف موشک قرار گرفت و حالا نه تنها ایران، بلکه جامعه جهانی از خدمات ارزشمند ایشان بهره مند است. این گفت و گو را می خوانید:

چرا جاده‌های کشور ما این چنین بحران می‌آفریند و رکورد حجم کشته‌های بالایی را ثبت کرده‌ایم؟ با توجه به تجربیات جنابعالی به راستی مشکل را در کجا می‌بینید؟ آیا مدیریت متولیان ما نارسایی دارد؟ آیا مردم مقصر هستند؟‌ از زمان به کارگیری این سامانه‌ها هم به نظر نمی‌رسد تاثیری در کاهش کشته‌ها داشته باشد؟ به راستی ریشه ها کجاست؟

بگذارید این بار من از شما بپرسم که نظر شما در این باره چیست؟ من از سال 1346 تاکنون، معلم بوده‌ام و نام بنده به عنوان مخترع در سی و سه کشور ثبت شده است. اما به عنوان یک استاد دانشگاه می‌خواهم بدانم شما به عنوان روزنامه‌نگار فکر می‌کنید چرا بین 182 کشور دنیا که در میان آن‌ها تعداد زیادی کشورهای فقیر و توسعه نایافته هم مشاهده می‌شود، ایران در قعر جدول و در ردیف یکصد و هفتاد هشتمین کشور جهان از نظر میزان بالای تصادفات قرار دارد؟

تصور من این است که به اهمیت جان انسان‌ها در این مملکت، باور نداریم و این آفتی است که در فرهنگ ما ریشه دوانده است. در کنار نبود باور ملي، نبود یکپارچگی در مدیریت دولتی نیز مساله را تشدید می‌کند. به نظرم علی‌رغم تمام شعارهایی که سر می‌دهیم، جان انسان‌ها، در این مملکت از کم‌ترین ارزش برخوردار است. وقتی بیمه شخص ثالث اجباری می‌شود بسیاری از موتورسیکلت‌سواران هنوز الزامی نمی‌بینند که خود را بیمه کنند. از نظر فرهنگی نیز مدیریت تصادفات دچار آفت‌های فراوانی است و کار چندانی نه در رسانه‌ها و نه در برنامه‌های آموزشی صورت نگرفته است.

بالاخره در پاکستان هم همین وضعیت هست. آن‌ها 200 میلیون نفر جمعیت دارند و آن ها هم باور ندارند. کما این که در بسیاری از کشورها هم ممکن است چنین وضعیتی بیابیم. ضمن این که دیدگاه شما درست است اما من از زاویه دیگری این بحث را پی می‌گیرم.
در دنيا 1 تا 3/1 ميليون نفر در سال کشته مي‌شوند و 30 تا 50 ميليون نفر زخمي مي‌شوند و تا سال 2030 اين رقم دو برابر مي‌شود. تصادفات مانند بيماري سل، فلج اطفال و ... حالا يک اپيدمي خطرناک شده است و سازمان ملل مسئوليت آن را برعهده سازمان بهداشت جهاني گذاشته است. اين سازمان حالا مسئول ارائه راه حل برای ايمني جاده‌هاست. اين سازمان واقعا کار مي‌کند و اطلاعات ذي‌قيمتي به دست آورده‌اند. حالا به تازه‌ترين يافته‌هاي سازمان بهداشت جهاني توجه کنيم: عامل اصلی 85 درصد کشته‌هاي جاده‌ای در جهان سرعت غيرمطمئنه است.با توجه به تجارب گذشته و مقایسه کاهش تلفات چشم‌گیر در شهر تهران و افزایش تلفات در جاده ها می توان به راه حل موضوع پی برد.

خاطرتان هست چرا زماني که تونل توحيد افتتاح شد، مردم کشته مي‌شدند؟ اما حالا چرا کشته ها 85درصد کاهش یافته؟ چون با سرعت‌سنج توانستيم کنترل کنيم. حالا چرا در تونل نيايش کشته نداشتيم و از روی پل صدر ماشینی سقوط نکرده است؟ زيرا از ابتدا سرعت‌سنج پیشرفته که در ایران هم طراحی و ساخته شده کار گذاشتيم و سرعت مطمئنه اعمال شده است.
نکته ديگر، به گزارش سازمان بهداشت جهاني اگر 5 درصد سرعت ميانگين ترافيک در جاده را کم کنيد، دست کم 22 درصد تصادفات مرگبار کاهش مي‌يابد. وضعيت فيزيکي جاده‌ها، کيفيت خودروها و وضعيت روحي افراد جامعه موجب مي‌شود تا در جاده‌های کشورهای مختلف سرعت‌هاي مطمئنه متفاوتي اعمال شود. مثلا اکثرا کساني که وارد شمال مي‌شوند، دوست دارند پا را بر پدال گاز بفشارند، يا رانندگي در جاده بهشت‌زهرا به دليل روحيه آشفته رانندگان متفاوت است که به همين دليل بايد ميزان سرعت بر اساس معيارهاي محيطي, وضعیت جاده و استاندارد عمومی خودروها در هر نقطه از کشور تغيير کند. نکته مهم‌تر نظارت بر اعمال قوانين است که سرعت سنج راداری هوشمند این امکان را فراهم می‌آورد و رفتار ترافیکی مردم را به سرعت عوض می‌کند.
اگر حد سرعت تعيين شده اعمال شود کاهش کشته‌ها را تا 85درصد به همراه خواهيم داشت.

در تهران با نصب دوربین‌های سرعت سنج هوشمند ساخت ایران 800 نفر کشته‌ها را در سال در تهران کاهش داده‌ايم که با حمایت شخص شهردار تهران که راه حل را برایشان تشریح کرده بودم، عملی شد. مدیران ارشد سازمان راهداری نیز باید خود در جلسات تخصصی، دیدگاه طراحان و سازندگان را مورد ارزیابی قرار دهند تا تلفات جاده‌ای به صورت پایدار و چشمگیر کاهش یابد. اين راه حل وجود دارد و بايد کار به صورت شفاف، علمی و درست انجام شود. بودجه‌ای که دراختیار سازمان راهداری برای ایجاد جاده‌های ایمن است بایستی در مسیر درست مصرف شود. نمونه آن سرتاسر جاده اصفهان –شيراز سرعت‌سنج نصب شده است و سرتاسر سمنان و مشهد نيز سرعت‌سنج دارد. همين جاده‌ها با وجود سرعت‌سنج، دومين جاده مرگبار به شمار مي‌روند. براي اين که سيستم‌هايي که براي مديريت سرعت هست به عنوان سرعت‌سنج اعمال قانون نصب شده و داراي اشکالاتي اساسی براي ثبت تخلف است. کافي است لکه‌اي روي یک شماره پلاک خودرو بيافتد، دوربين قادر به خواندن پلاک نيست و عکسی از متخلف گرفته نمی شود.
سازمان راهداری مسئول ایمنی جاده است. مسئولیت انتخاب تکنولوژی نیز به عهده سازمان است. اما سیستم های نصب شده از سال 1385 نشان می دهد که سازمان بدون مطالعه کافی سرعت سنج خریده که حاصل آن کشته شدن هزاران نفر و صدر نشینی تلفات جاده ای درسطح جهان است. بایستی همه توجه کنیم که جان هزاران انسان به نظرات کارشناسی ما وابسته است و پاسخگو باشیم.

اين که مي‌گوييد اين دستگاه‌ها مديريتي است چه معنايي دارد؟

موقعي که مي‌خواهيم دستگاهي را براي اعمال قانون نصب کنيم بايد اشتباه نکند، موقعي هم هست که دستگاه براي مطالعات آماري است مثلا بررسي مي‌کند که ميانگين سرعت چه‌قدر باشد و يا براي شمارش خودرو کاربرد دارد. بخواهیم پلاک‌ها را بخوانيم و يا خودروهاي سرقتي را کشف کنيم. هر کدام از اين سامانه‌ها کارايي خاص خود را دارند.

مگر اين دوربين‌ها نمي‌تواند چند منظوره باشند؟

سامانه‌اي که در اين مسيرها نصب شده تنها براي منظور اول کاربرد دارد و نه براي موضوع تخصصي ثبت تخلف سرعت غیرمجاز و اعمال قانون. اين هزينه‌ها براي دستگاه‌هايي صرف شده که لزوما به کاهش ميانگين سرعت ترافیک و ثبت تخلف سرعت لحظه ای نمي‌انجامد. اگر مي‌بينيد که کشور صدرنشين تلفات جاده‌ای هست دليلش مي‌تواند انتخاب ناصحيح فناوري سامانه‌های حمل و نقل هوشمند در کشور از سوي سازمان‌های مربوطه باشد.


به اين ترتيب چه نوع فناوري براي حمل و نقل جاده‌اي کشور مي‌تواند مناسب باشد؟ ضمن اين که شرکت‌هاي پراکنده‌اي هم در سطح کشور هريک گوشه‌اي از تجهيز سامانه‌هاي حمل و نقل هوشمند را برعهده دارند. با اين توصيف، روش به‌کارگيري اين سامانه‌ها در ايران چگونه مي‌تواند باشد؟

ما تنها شرکتي هستيم که سامانه استاندارد سرعت‌سنج حمل و نقل هوشمند را در خاورميانه پياده‌سازي کرديم. محصول ما حاصل فناوري روز دنيا با همکاری شرکت بلژيکي، دانشگاه صنعتي اميرکبير و دانشگاه مونس بلژیک بوده است. شرکت‌هاي زيادي مي‌توانند سرعت‌سنج‌های مدیریت ترافیک, تردد شماری و پلاک خوانی را در محدوده‌هاي مختلف پياده‌سازي کنند. منتهي وزارت راه که مسئول ایجاد کار برای شرکت‌ها نيست. اما اين وزارتخانه مسئول ايمني در جاده‌هاست. نکته ديگر اين که گفته می‌شود که فناوري به کار رفته انحصاري است و براي اين که انحصار شکسته شود لازم است تا شرکت‌هاي ديگري حتی واردکننده، وارد ميدان شوند.
اتفاقا درست می‌گفتند، اين فناوري انحصاري است, درست همانند مايکروسافت، زيمنس، ال جي، بنز و ... اما اين ايراد نيست. همه دولت‌ها به دنبال فناوري نوين هستند تا رقابت در سطح جهانی برای کشور خود ایجاد کنند نه این که با گرایش به سامانه‌های غیراستاندارد بخواهند پرچم‌دار مقابله با انحصار باشند و آیا شرکت دانش بنیان می تواند با سازندگی و تحقیق رشد کند! بايد رقابت سالم ايجاد کنيم. در ثاني، مگر چند بازار در ايران هست؟

طرحي به دولت ارائه داده‌ایم که با 580 ميليارد تومان هزينه، در سال، 12000 ميليارد تومان از زيان ملي کاسته مي‌شود و تلفات جاده ای هم دست کم 60 درصد کاهش می یابد. بارها شاهد بوده‌ام که چنین طرح‌هایی با واکنش منفی روبرو می‌شود. تمام طرح های ما از زمان جنگ تحمیلی و چه اکنون کاملاً موفق بوده است و اگر اجرا می‌شد که صدر نشین تلفات جاده ای نبودیم. ببینید، ما کارشناسان هستیم که باید فکری به حال این وضع کنیم. سیاسیون برای چنین اموری برآیند دیدگاه‌های کارشناسی هستند.
افرادی که به عنوان کارشناس تصمیم اشتباه می‌گیرند نقش موثری در تبعات بعدی آن که به عنوان تصادفات جاده‌ای جلوه‌گر می‌شوند دارند. ناآگاهی مدیران بالاتر مسلم است که تاثیرات منفی برجا می‌گذارد.


به نظر شما آيا با تغییر دولت، چنين سیاست‌هاي اشتباهي تغییری کرده است؟

سیاست یک سال اخیر آن است که فعلا هزینه کمتر شود ولی نمی‌دانم پس از آن که قرار بر هزینه‌کرد باشد این هزینه‌ها در جای درستی خرج می‌شود یا خیر. این که در همایش‌ها با آب و تاب گفته می‌شود چند متخصص خارجی دعوت می‌شود باید گفت که متخصصان حرفه‌ای در ایران هم هستند. این حرف‌ها اگر 20 سال قبل گفته می‌شد خوب بود اما حالا که این همه ارتباطات اجتماعی گسترش پیدا کرده است، يافتن متخصص حرفه اي کار سختي نيست.


شاخص‌ترين فعاليت شما در حمل و نقل هوشمند چه بوده است؟

در زمینه حمل و نقل هوشمند سامانه‌های متعددی داریم. يکي سرعت‌سنج راداری لحظه‌ای است که بیش از 200 دستگاه در شهر تهران نصب کرديم و دیگری سرعت سنج ترکیبی است که ترکیبی از پردازش سیگنال رادار، پردازش تصویر و پردازش اطلاعات است. این سامانه هم سرعت لحظه ای راداری دارد هم سرعت میانگین را می‌تواند محاسبه کند، سرعت خودروهای سبک و سنگین را تفکیک نماید. با خواندن پلاک تمام خودروها ترددشماری دقیق انجام دهد. سیستم های دیگری نیز نظیر کنترل عبور از چراغ قرمز را طراحی و ساخته ایم.


به نظر شما خروجي اين نخستين همايش سامانه‌هاي حمل و نقل هوشمند چه هدفي را دنبال مي‌کند؟

اميدوارم ، قطعنامه آن علمی و شفاف باشد. از این‌که با آب و تاب از متخصص خارجی صحبت شود بنده را نگران می‌کند. اما براي سامانه‌هاي حمل و نقل هوشمند استانداردهاي دنيا مشخص است و اگر تا دو سال آینده دست کم 40 درصد کاهش تلفات نداشته باشیم دومرتبه بد عمل کرده‌ایم و بایستی پاسخگو باشیم.


اين استانداردها چيست؟ گرايش کنوني به تجهيز جاده‌ها مگر چه ايراداتي دارد؟

آن چه که سازمان ملل گفته است ما بایستی سرعت‌سنج لحظه‌ای راداری را ملاک بگیریم و سرعت میانگین همراه با سرعت لحظه ای می‌تواند به کارایی بیشتر انجامد. سامانه‌هايي که هم‌اکنون اکثر جاده‌های کشور به آن تجهيز شده‌اند فقط فناوری پردازش تصويري هستند که این سامانه‌ها فاقد سرعت لحظه‌ای راداری و فلش - که بسیار بازدارنده است - هستند، سامانه پردازش تصویر در سرعت بالا نمی‌تواند متخلف را شناسایی کند. سامانه ترکيبي، هم‌زمان سه فناوری رادار، پردازش تصوير و پردازش اطلاعات را به کار می‌گیرد که ابداع ماست. در سامانه‌هاي پردازش تصویری کنوني اگر سرعت بالاي 160 کيلومتر باشد، پلاک خودرو به خصوص در شب خوانده نمي‌شود. سامانه‌هاي به کار گرفته شده در جاده‌هاي کشور (پردازش تصویر) در دنيا عموميت ندارد و در کشورهای صنعتی برای تشخیص سرعت لحظه‌ای، غیراستاندارد هستند. براي ثبت سرعت لحظه‌اي با سرعت سنج استقراری، سامانه بايد راداري باشد و سامانه ای که فقط از فناوری پردازش تصوير باشد، در مواردي مي‌تواند اشتباه فاحش کند. متاسفانه سیاست‌های سال‌های گذشته کارشناسان ایمنی که از تخصص لازم برخوردار نبودند و در نتیجه خود باوری نداشتند، این نبوده که چه‌طور کشته‌ها را پایین بیاورد بلکه این بوده که چه‌طور شرکت‌های توانمند داخلی از عرصه خارج شوند. طی نامه‌ای به رئیس جمهور با عنوان "مناقصات صوری در وزارت راه" به این عمل اعتراض کردم. اما در دوره دولت آقای روحانی, بسیار امیدواریم که در یک محیط شفاف و با استفاده از روش‌های علمی تجربه شده جهانی بتوانیم کشور خود را از بلای تلفات ترافیکی غیرقابل قبول نجات دهیم.
آخرين فناوري روز جهان در حمل و نقل هوشمند، سامانه ترکيبي است. شرکت هوشمند آسيا نيز طراح و سازنده دوربین سرعت‌سنج راداری نسل سوم در ایران است که به تولید انبوه رسیده و فناوری آن در آمریکا و ایران پتنت شده است. خوشبختانه با وجود ثبت اختراع، توانستيم جلوي کساني که مي‌خواستند به نام خود کپي کنند، بايستيم. ساده‌ترين فناوري روز جهان است که بهترين بازده را نیز دارد.
دوربین‌های ترکیبی هوشمندي که ما طراحي و ابداع کرده‌ايم نقش اصلی را در تعیین سرعت میانگین خودروها، خواندن پلاک کلیه خودورها برای جستجوی خودروهای سرقتی و خاص و تعیین و کنترل فاصله مجاز بین خودروها و غیره دارند. با محدودیت عدم تشخیص عبور خودروها با سرعت بالا مواجه نیستند که این محدودیت در شب ها و شرایط جوی بیشتر نیز می‌شود. محدودیت سرعت برای پلاک‌هائی‌که کاملاً خوانا نیستند بسیار پائین است. در کشورهای خشک که گرد و غبار به نسبت زیاد است پلاک‌ها در کوتاه مدت برای دوربین‌های ترافیکی هوشمند ناخوانا می‌شوند و با مقدار کمی بارندگی گل آلود هم می‌شوند. برای فائق آمدن بر محدودیت‌های دوربین های ترافیکی هوشمند و افزایش کارائی از دوربین‌های ترکیبی استفاده می‌شود.

همان‌طور که گفتم، آخرین فناوری روز جهان درITS برای کاهش تصادفات، سامانه‌های ترکیبی است. این سامانه ها ترکیبی از دوربین‌های راداری سرعت سنج نسل سوم با سامانه دوربین ترافیکی هوشمند است. دوربین راداری سرعت سنج نسل سوم بدون محدودیت، سرعت‌ها را تا 250 کیلومتر در ساعت و در تمام شرایط جوی، از متخلفین عکس‌های شفاف با دقت 12 مگاپیکسل می‌گیرد. همچنین حد سرعت عبور را کنترل می‌کند که در این حال با شفافیت عالی خواندن پلاک‌ها را در شرایط مختلف امکان‌پذیر می سازد، با فناوری رادار، پردازش تصویر و پردازش اطلاعات همزمان، با دقت بالا ترددشماری می‌کند و سرعت میانگین ترافیک را می‌دهد. سامانه ترکیبی روشی است که می‌تواند به عنوان کیوسک اطلاع‌رسانی نیز در جاده‌ها مورد استفاده قرار گیرد که آرامش را در کنار ایمنی در جاده‌ها به ارمغان می آورد. با نصب مناسب و رعایت استانداردهای یاد شده تا 85 درصد تصادفات مرگبار کاهش می‌یابد.
نگاه بنده و همکارانم در دانشگاه صنعتی امیرکبیر و در گروه صنعتی هوشمندآسیا از ابتدا رفع مشکلات فنی کشورمان بوده است. بسیار خوشحالم که می‌بینم با تمام مشکلات، باز هم در کشور امکانات فراهم شده که توانستیم اثرات مثبتی نظیر کاهش تلفات ترافیکی در تهران داشته باشیم و در سطح جهانی نیز اثر گذار باشیم.


سوابق تحصيلي و تحقيقاتي دکتر امیر احمد سپهری
1- ليسانس مهندسي برق از دانشگاه آبرن آمريكا 1354.
2-
ليسانس علوم دريائـي از دانشگاه آبرن آمريكا 1353.
3-
دوره عالي (فوق ليسانس) كامپيوتر كنترل 1355 –مركز تحقيقات فيليپس هلند.
4-
فوق ليسانس در صوت ديجيتال از پلي تكنيك بلژيك(دانشگاه مونس) 1365.
5-
دكترا در كنترلرهاي ديجيتال با كاربرد در صوت ديجيتال ـــ پلي تكنيك بلژيك 1370.(با زبان فرانسه)
6-
فوق دكترا در زمينة آناليز ديجيتال صداي قلب كودكان براي تشخيص امراض مادرزادي ــ پلي تكنيك بلژيك 1387
7- دارای patent بین المللی در 33 کشور که تا بحال بیش از 130000 یورو شرکتCAPIS بلژیک برای اینPatent پرداخت نموده است . دو ثبت اختراع در آمریکا و چند ثبت اختراع در ایران
8- طراح و سازنده سامانه تشخیص بیماریهای قلبی کودکان، اولین سیستم در سطح جهانی که پتنت بین المللی شده است.
9-
طراح و سازنده سمیلاتور عمق یاب نیروی دریایی، اولین سیستم سمیلاتور عمق یاب در کشور که به تولید انبوه رسید.
10-
نويسنده اولين كتاب جنگ الكترونيك در ايران و ارائه دهنده مقالات متعدد علمي و تحقيقاتي داخلي و بين المللي
11- عضو هیئت علمی و پژوهشگر نمونه دانشگاه صنعتي اميركبيــر در سالهای 1379 و 1382.
12-
فناور برتر پارک فناوری پردیس وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری
13- برندة جوایز مختلف منجمله خوارزمی
14- طراح و سازنده راداریاب باندKu ، سامانهESM نیروی دریایی ، اولین سیستم ایرانی در جنگ الکترونیکی که به تولید انبوه رسید
15- طراح و سازنده دوربین سرعت سنج راداری نسل سوم در ایران که به تولید انبوه رسیده است و تکنولوژی آن در آمریکا و ایران پتنت شده است.
16-
داورچندين مجله بين الملليELSEVIER
17-
پیشکسوت نمونه علمی- پژوهشی نیروهای مسلح 1389
18- برگزیده "برترین تحقیق و پژوهش در نظم و امنیت جامعه نیروی انتظامی " با طراحی ساخت دوربین هوشمند کنترل سرعت
19- عضو هيئت مديره انجمن مخترعين و مبتكرين ايران.
20-
دوره هاي آموزشی كوتاه مدت در كارخانه ها و مراکز تحقیقاتی برگزیده هلند ، ايتاليا، ‌سوئد، فرانسه،‌ آمريكا، انگلستان ، بلژیک و ایران